انقلاب اقتصادی پنهان؛ کاهش ۹۶ درصدی هزینه پرتاب به فضا در ۶۰ سال گذشته
براساس نتایج پژوهشی جدید، هزینههای پرتاب به فضا درطول شش دهه گذشته ۹۶ درصد کاهش یافته است و ممکن است تا سال ۲۰۴۰ نیز دوباره تقریباً به همین میزان کاهش پیدا کند. بااینحال، پژوهشگران هشدار میدهند که عواملی مانند افزایش زبالههای فضایی در مدار یا انحصار بازار پرتابهای تجاری توسط یک شرکت، ممکن است این روند را با چالش مواجه کند.
فرانچسکو نیکولی، دانشیار اقتصاد سیاسی در دانشگاه پلیتکنیک تورین ایتالیا و از نویسندگان مطالعه به اسپیسداتکام گفت پژوهشهای پیشین نیز نشان داده بودند که هزینههای پرتاب فضایی در طول زمان کاهش یافته؛ اما یکی از مشکلات اصلی آن مطالعات این بود که صرفاً هزینه ساخت و پرتاب موشکها را در نظر میگرفتند، نه اینکه هر موشک در طول عمر عملیاتی خود چه مقدار محموله به فضا حمل کرده است. به همین دلیل، نتوانسته بودند میانگین واقعی هزینه دسترسی به فضا را بهدرستی محاسبه کنند.
در مطالعه جدید، پژوهشگران بزرگترین پایگاه داده پرتابهای موشکی تاکنون را تهیه کردند که شامل ۴۴۰۵ پرتاب بین سالهای ۱۹۶۰ تا ۲۰۲۵ میشود. این مجموعه داده بیش از ۳۳۰ پیکربندی مختلف موشک را در بر میگیرد که توسط توسعهدهندگانی از ایالات متحده، روسیه، چین، هند، اروپا، ژاپن، استرالیا، برزیل، اسرائیل، ایران، کره جنوبی و اوکراین طراحی شدهاند.
نتایج نشان داد که با احتساب ارزش دلار سال ۲۰۲۴، میانگین هزینه ارسال هر یک کیلوگرم بار به مدار از ۸۷٬۰۲۳ دلار در سال ۱۹۶۰ به ۳٬۸۶۸ دلار در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است؛ یعنی افتی معادل ۹۶ درصد.
پژوهشگران دریافتند که صنعت پرتاب فضایی از نظر سرعت کاهش هزینهها، یکی از موفقترین صنایع تاریخ بوده است. آنها محاسبه کردند که هر بار که مجموع جرم محمولههای پرتابشده توسط کل صنعت فضایی دو برابر شده، میانگین هزینه ارسال هر کیلوگرم بار به مدار ۲۱٫۲ درصد کاهش یافته است.
سرعت کاهش هزینههای پرتاب حتی از پنلهای خورشیدی نیز بیشتر است
آلسیو ترزی، استادیار سیاستگذاری عمومی در دانشگاه کمبریج و دیگر نویسنده پژوهش گفت این نرخ بهبود حتی از پنلهای خورشیدی نیز بیشتر است؛ فناوریای که امروزه اغلب بهعنوان معیار اصلی کاهش هزینهها شناخته میشود.
پژوهشگران دو عامل اصلی را در کاهش هزینههای پرتاب مؤثر میدانند. ترزی توضیح داد: «نخست، پایان جنگ سرد و آغاز دوران موسوم به «فضای نو»؛ یعنی استفاده تجاری از فضا موجب افزایش سرعت بهبود در هزینهها شد. در دوران جنگ سرد، کشورها بدون توجه به هزینه، صرفاً از پرتابگرهای ملی خود استفاده میکردند.»
ترزی افزود: «دوم، دادههای ما نشان میدهد که از زمان نخستین پرواز فالکون ۹ اسپیسایکس و گسترش استفاده عملیاتی از موشکهای چندبارمصرف، نرخ بهبود هزینههای صنعت فضایی شتاب بیشتری گرفته است.»
پژوهشگران برآورد میکنند که در صورت تداوم روند کنونی، میانگین هزینه ارسال هر کیلوگرم بار به فضا تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱۶۰۰ دلار و تا سال ۲۰۴۰ به حدود ۳۰۰ دلار کاهش یابد. ترزی گفت: «هنوز ظرفیت چشمگیری برای کاهش بیشتر هزینهها در آینده وجود دارد.»
البته عملکرد گذشته تضمینی برای آینده نیست. پژوهشگران دستکم سه عامل را شناسایی کردهاند که ممکن است روند کاهش هزینهها را کند یا حتی معکوس کنند.
نخستین عامل، زبالههای فضایی است که به مشکلی روبهرشد برای صنعت پرتاب تبدیل شدهاند. این اجرام معمولاً با سرعتی در حدود ۲۷هزار کیلومتر بر ساعت در مدار حرکت میکنند و در صورت برخورد میتوانند خسارتهای بسیار سنگینی به بار آورند. خطر زمانی بیشتر میشود که این برخوردها خود باعث ایجاد زبالههای بیشتر شوند و در نهایت مدار زمین را از انبوهی از ترکشهای پرسرعت پر کنند؛ سناریویی که با نام «سندرم کسلر» شناخته میشود و نخستین بار در سال ۱۹۷۸ توسط دونالد کسلر، دانشمند ناسا مطرح شد.
دومین عامل، سلطه اسپیسایکس بر بازار جهانی پرتاب است. در حال حاضر، این شرکت مسئول انتقال حدود ۷۵ درصد از کل جرم محمولههای ارسالشده به مدار در جهان است. پژوهشگران میگویند اگر یک شرکت به انحصار بازار دست پیدا کند، انگیزه اقتصادی زیادی برای افزایش قیمت خدمات خود خواهد داشت. این موضوع میتواند باعث کاهش تقاضا برای پرتاب و در نتیجه کاهش رشد حجم محمولههای ارسالی به مدار شود؛ اتفاقی که روند کاهش هزینهها را نیز کند خواهد کرد.
یکی از عوامل اثرگذار احتمالی بر کاهش سرعت هزینهها در آینده، اتکای بیشتر کشورها به پرتابگرهای بومی خودشان است
سومین عامل، افزایش تنشهای ژئوپولیتیکی در جهان است. پژوهشگران معتقدند دولتها احتمالاً تمایل کمتری خواهند داشت که برای دسترسی به فضا بیش از حد به یک شرکت آمریکایی وابسته شوند. این موضوع ممکن است بار دیگر شرایطی مشابه دوران جنگ سرد ایجاد کند؛ جایی که کشورها برای حفظ استقلال فضایی خود، حتی با وجود هزینه بیشتر، ترجیح میدهند از فناوریهای بومی و پرتابگرهای داخلی استفاده کنند.
ترزی در پایان گفت: «احساس عمومی این است که صنعت فضا اکنون در نقطهای سرنوشتساز قرار دارد؛ دورهای که شاید عرضه اولیه سهام عظیم و رکوردشکن اسپیسایکس نیز نمادی از آن باشد و روندهای موجود با سرعت بیشتری در حال شتابگرفتن هستند. پیشبینی آینده در چنین نقاط عطفی، بهطور کلی بسیار دشوار است و این موضوع در مورد پژوهش ما نیز صدق میکند.»
نتایج پژوهش ۱۴ ژوئیه در نشریه علمی PNAS Nexus منتشر شد.
خانواده ما
ارسال دیدگاه
دیدگاهها