به گزارش پول و تجارت شهرام اتفاق، نویسنده و پژوهشگر حوزه اقتصاد سیاسی محیط زیست در بخشی از گفتوگوی خود با پول و تجارت ، در پاسخ به این پرسش« طرحهایی مانند تخصیص سهمیه بنزین به هر کد ملی (به جای هر خودرو) چقدر از نظر اقتصادی کارآمد هستند؟ زیرساختهای فنی، بانکی و پولی کشور تا چه حد ظرفیت پیادهسازی بازار آزاد خرید و فروش این سهمیهها را میان شهروندان دارند و این اقدام چه اثری بر نقدینگی خواهد داشت؟» گفت: در برابر این ایده هم با چند مشکل مواجهه هستیم که من به دو تا از آنها اشاره میکنم:
مالکیت نفت در ایران: همچنانکه میدانید، نفت در سال 1329 در ایران ملی شد. البته پیش از آن نیز عواید نفت متعلق به «دولت» بود که جای بحث آن اینجا نیست. اما به هر ترتیب، در سال 1329 قانونی تحت «ملی شدن نفت» تصویب شد. اما در سال 1366، مالکیت منابع نفت کشور از «ملی» به «انفال» تغییر کرد. «انفال» عبارت است از مجموعه داراییهایی که در دوران غیبت امام معصوم، تصدی آنها بر عهده ولی فقیه قرار میگیرد.
بنابراین نفت از سال 1366 به بعد، دیگر «ملی» نیست. البته به رغم انتقال مالکیت نفت از ملی به انفال، بهرهمندی از منافع نفت عملا تا ابتدای دهه 1400 در اختیار دولت بوده است. اما از سال 1401 به بعد، مسئولیت فروش نفت بهتدریج از دولت گرفته شده و بر اساس مصوبات قانونی، به نهادها یا اشخاص غیرتخصصی خارج از دولت در زیرمجموعه انفال واگذار شد. به عنوان نمونه، اعطای مجوز فروش نفت به نیروهای مسلح در سال 1401، یک نمونه از انتقال مسئولیت فروش است. سپس در لایحهی بودجهی 1405، این جابجایی مالکیت یک گام دیگر به پیش رفت و عواید حاصل از منابع نفت نیز از بودجهی دولت خارج شد. بنابراین آنچه به عنوان «دولت» در ایران میشناسیم، نقشی در ادارهی منابع نفتی از طرف «ملت» ندارد. چرا که اساسا نفت دیگر «ملی» نیست.
پوپولیسم بنزینی: حالا فرض کنیم که بخشی از دارایی «انفال» تحت عنوان «بنزین برای هر کد ملی» در اختیار دولت قرار گیرد و دولت به هر کد ملی، مقداری بنزین را تخصیص دهد. پس از آن شاهد پدیدهای به نام «پوپولیسم بنزینی» خواهیم بود. به این معنا که در هر انتخاباتی، کاندیدها (اعم از مجلس یا ریاستجمهوری یا ...) وعده خواهند داد که در صورت پیروزی در انتخابات، سهمیه بنزین هر کد ملی را افزایش خواهند داد. بدینسان، وعدههای فریبکارانه ممکن است راه را برای عوامفریبی باز کند و معیار صعود از نردبان انتخابات، مقدار بنزین وعده داده شده برای هر کد ملی باشد. هر چه وعده و وعیدها جذابتر باشد، پیروزی آن کاندیداها تضمینشدهتر خواهد بود. ما در گذشته شاهد همین عوامفریبی دربارهی اعطای «یارانه» به مردم بودهایم. یارانهای که با افزایش نرخ تورم، بهتدریج تبدیل به هیچ شد.
دیدگاهها