بهترین و کاربردی‌ ترین قابلیت‌های ویندوز ۱۱

ویندوز ۱۱ دیگر آن سیستم‌عامل نوپایی نیست که صرفاً با تغییر ظاهر پنجره‌ها و گرد کردن گوشه‌ها جلب توجه می‌کرد؛ مایکروسافت طی به‌روزرسانی‌های اخیر، این سیستم‌عامل را به ابزار قدرتمند و مجهز به هوش مصنوعی برای افزایش بهره‌وری تبدیل کرده است.

از ادغام دستیار هوشمند کوپایلت گرفته تا تب‌های کاربردی در فایل اکسپلورر، ابزارهای پیشرفته چندوظیفگی (Multitasking) و بهینه‌سازی‌های ویژه برای گیمرها، ویندوز ۱۱ اکنون پخته‌تر و کارآمدتر از همیشه‌ است.

میان‌بر Win + V را می‌توان دست‌کم‌گرفته‌شده‌ترین قابلیت ویندوز ۱۱ دانست، هرچند برخی کاربران هر روز و بارها از آن استفاده می‌کنند. این ویژگی که Clipboard History نام دارد و در بسیاری از سیستم‌ها به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال است و تمام متن‌ها و تصاویر کپی‌شده را ثبت و ذخیره می‌کند؛ بنابراین اگر برای اولین‌بار این کلیدها را فشار دهید و به‌جای فهرستی از موارد کپی‌شده، فقط دکمه‌ی Turn on را می‌بینید که با کلیک روی آن، ویژگی مذکور فعال خواهد شد.

در سیستم سنتیِ کپی و پیست، فرض بر این است که در هر لحظه فقط به یک اطلاعات نیاز دارید؛ اما در دنیای کاری امروز، مدام درحال جابه‌جایی لینک‌ها، رمزهای عبور، تکه‌متن‌ها و اسکرین‌شات‌ها بین برنامه‌های مختلف هستیم. ویندوز ۱۱ تا ۲۵ مورد کپی‌شده‌ی اخیر را در همین پنجره نگه می‌دارد و با فشردن دوباره‌ی Win + V می‌توانید هرکدام را با یک کلیک پیست کنید، بدون آنکه نگران پاک‌شدن موارد قبلی باشید.

نکته‌ی مهم اینکه با ری‌استارت کامپیوتر، تمام اطلاعات موجود در فهرست کلیپ‌بورد غیر از موارد پین‌شده، پاک می‌شوند. برای اینکه متن یا تصویر موردنظرتان همیشه در دسترس بماند، در همان پنجره‌ی Clipboard History روی آیکون سنجاق در کنار آن کلیک کنید تا از حذف شدن در امان بماند.

تاریخچه‌ی کلیپ‌بورد از همگام‌سازی میان چند دستگاه ویندوزی هم پشتیبانی می‌کند. با مراجعه به مسیر Settings > System > Clipboard و روشن‌کردن گزینه‌ی Sync across your devices، می‌توانید متنی را روی لپ‌تاپ کپی و روی کامپیوتر دیگرتان پیست کنید؛ البته باید روی هر دو دستگاه با یک اکانت مایکروسافت لاگین کرده باشید.

بسیاری از کاربران Snipping Tool را ابزاری ساده برای گرفتن اسکرین‌شات می‌دانند؛ اما این برنامه در ویندوز ۱۱ به‌کلی متحول شد و اکنون مجموعه‌ی کاملی از ابزارها را برای ثبت و ویرایش تصویر و ویدیو ارائه می‌دهد. با فشردن کلیدهای ترکیبی Windows + Shift + S، نواری در بالای صفحه ظاهر می‌شود که می‌توانید میان چهار حالت ثبت تصویر (مستطیلی، پنجره‌ای، تمام‌صفحه و آزاد) و یک حالت ضبط ویدیو که با آیکون دوربین فیلم‌برداری مشخص شده است جابه‌جا شوید.

نکته‌ای که کمتر کسی به آن توجه می‌کند این است که پس از ثبت هر اسکرین‌شات، تصویر به‌طور خودکار در کلیپ‌بورد قرار می‌گیرد و اعلانی هم در گوشه‌ی صفحه ظاهر می‌شود که با کلیک روی آن، وارد ویرایشگر داخلی برنامه خواهید شد.

دکمه‌ی Text Actions در ویرایشگر Snipping Tool به شما اجازه می‌دهد بدون نیاز به نرم‌افزار OCR، متن داخل تصویر را شناسایی و کپی کنید.

ابزار Redact هم برای تار کردن سریع اطلاعات حساس مانند شماره کارت یا رمز عبور، پیش از اشتراک‌گذاری تصویر بسیار کاربردی است. اگر پیش از ثبت اسکرین‌شات به چند ثانیه فرصت نیاز دارید تا مثلاً یک منوی کشویی را باز نگه دارید، از تایمر تأخیر (Delay) در همان نوار بالای صفحه استفاده کنید. برای دسترسی به تنظیمات کامل‌تر ازجمله محل ذخیره‌ی خودکار عکس‌ها، برنامه‌ی Snipping Tool را مستقیماً از منوی استارت باز کنید، نه با کلیدهای میان‌بر صفحه‌کلید.

یکی از اعصاب‌خردکن‌ترین اتفاقات هنگام کار با ویندوز، هنگ‌کردن ناگهانی برنامه‌ها و متوقف‌شدن روند کار است و مایکروسافت راهکار سریع‌تری برای این مشکل قدیمی در نظر دارد. به مسیر Settings > System > Advanced بروید و گزینه‌ی End Task (بستن اجباری برنامه) را فعال کنید. با روشن‌کردن این قابلیت، دیگر نیازی به باز کردن Task Manager، یافتن پروسه‌ی نرم‌افزار و بستن دستی آن نیست؛ فقط باید روی آیکون برنامه‌ی هنگ‌شده در نوار وظیفه (Taskbar) راست‌کلیک کنید و گزینه‌ی End Task را از همان‌جا انتخاب کنید.

شاید این تغییر در نگاه اول به چشم نیاید، اما میان‌بری بسیار کاربردی برای نجات از دست برنامه‌های فریزشده است. اگر این گزینه به هر دلیلی فعال نبود یا برنامه‌ی موردنظرتان حتی به همین روش هم پاسخ نداد، می‌توانید با میان‌بر Ctrl + Shift + Esc مستقیماً Task Manager را باز و پروسه را از آن‌جا ببندید.

ویژگی Windows Sandbox را می‌توان مانند یک کامپیوتر مجازی و یک‌بارمصرف درون ویندوز دانست که پس از بستن آن، تمام اطلاعاتش به‌طور کامل پاک می‌شود. با فعال‌سازی این ویژگی، دیگر نیازی به نصب نرم‌افزارهای سنگین شبیه‌ساز مانند VirtualBox ندارید و برای تست برنامه‌های ناشناس حجمی از فضای ذخیره‌سازی سیستم اشغال نمی‌شود. هدف اصلی ویندوز سندباکس، ارائه‌ی محیط کاملاً ایزوله برای اجرای فایل‌های مشکوک، تست اسکریپت‌ها و بررسی تنظیمات جدید است، بدون آنکه کوچک‌ترین خطری متوجه سیستم‌عامل اصلی شود. حتی می‌توانید فایل موردنظر را از سیستم اصلی مستقیماً به داخل پنجره‌ی سندباکس درگ‌ودراپ کنید.

برای فعال‌سازی ویندوز سندباکس، عبارت Windows features را در نوار جست‌وجوی ویندوز ۱۱ تایپ و از میان نتایج، گزینه‌ی Turn Windows features on or off را انتخاب کنید. سپس در پنجره‌ی باز شده، تیک کنار Windows Sandbox را بزنید و پس از ری‌استارت کامپیوتر ابزار آماده‌ی استفاده خواهد بود. البته پیش از این کار، دو نکته را در نظر داشته باشید؛ قابلیت سندباکس روی نسخه‌ی هوم ویندوز ۱۱ در دسترس نیست و برای اجرای آن باید قابلیت مجازی‌سازی (Virtualization) در بایوس سیستم فعال باشد و دست‌کم چند گیگابایت رم آزاد داشته باشید. همچنین چون حجم کلی ویندوز سندباکس فقط حدود ۱۰۰ مگابایت است و سیستم‌عامل کاملی محسوب نمی‌شود، احتمال دارد برخی اسکریپت‌ها یا نرم‌افزارهای بسیار پیچیده به‌درستی در آن اجرا نشوند.

ابزار مدیریت پکیج ویندوز ۱۱ (Windows Package Manager) که با دستور winget شناخته می‌شود و به‌طور پیش‌فرض روی کامپیوتر نصب است، فرایند نصب و به‌روزرسانی نرم‌افزارها را به‌شکل چشمگیری در محیط ترمینال ویندوز ساده‌تر می‌کند.

با ابزار winget نیازی به جست‌وجوی دستی در وب‌سایت‌های مختلف و دانلود جداگانه‌ی برنامه‌ها ندارید و برای نصب سریع برنامه‌ی موردنظرتان کافی است دستور زیر را در ترمینال ویندوز ۱۱ وارد کنید:

همچنین می‌توانید با دستور زیر، همه‌ی نرم‌افزارهای روی سیستم را یک‌جا و خودکار به جدیدترین نسخه به‌روزرسانی کنید:

ویژگی Snap Layouts در ویندوز ۱۱، مدیریت فضای دسکتاپ را از حالت دستی و سنتی خارج می‌کند. با اینکه اکثر کاربران همچنان عادت دارند پنجره‌ها را با کلیک و درگ‌کردن به گوشه‌های صفحه بکشند، مایکروسافت قابلیت Snap Layouts را برای هوشمندتر کردن این فرایند طراحی کرده است. برای استفاده از مذکور دو راه دارید: یا کلیدهای ترکیبی Windows + Z را فشار دهید، یا چند لحظه نشانگر موس را روی دکمه‌ی Maximize بالای هر پنجره نگه دارید تا منوی چیدمان‌های پیشنهادی باز شود. نکته‌ی جذاب‌تر اینکه در همین منو، به هر چیدمان شماره‌ای اختصاص داده می‌شود تا بتوانید بدون نیاز به موس و فقط با فشردن عدد مربوطه روی کیبورد، برنامه‌های فعال را به‌سرعت در موقعیت دلخواه تنظیم کنید.

قابلیت کمتر شناخته‌شده‌ی دیگر ویندوز ۱۱ با نام Snap Groups، هر مجموعه‌ی پنجره‌ای که یک‌بار در کنار هم چیده شوند را به‌صورت یک گروه در پیش‌نمایش آیکون آن برنامه روی نوار وظیفه ذخیره می‌کند. با یک کلیک روی این آیکون کل چیدمان قبلی دوباره باز می‌شود و نیازی نیست پنجره‌ها را یکی‌یکی از نو بچینید.

اگر از دو یا چند مانیتور به‌صورت هم‌زمان استفاده می‌کنید، احتمالاً درگ‌ودراپ پنجره‌ها از یک صفحه به صفحه‌ی دیگر حوصله‌تان را سر برده است. کلید ترکیبی Windows + Shift به‌همراه کلیدهای جهت‌نما، یکی از کاربردی‌ترین میان‌برهایی است که دقیقاً همین مشکل را حل می‌کند. با فشردن این کلیدها، پنجره‌ی فعال شما بدون نیاز به موس و در کسری از ثانیه به مانیتور مجاور منتقل می‌شود؛ همین میان‌بر را می‌توانید با Snap Layouts هم ترکیب کنید تا پنجره‌ی موردنظرتان هم‌زمان جابه‌جا و در موقعیت دلخواه چیده شود.

یادگیری و عادت‌کردن به میان‌بر Windows + Shift، تفاوت میان کاربر معمولی و کاربر حرفه‌ای ویندوز را رقم می‌زند و جریان کاری روزمره‌ی شما را بسیار روان‌تر می‌کند.

ابزار Reliability Monitor یکی از کاربردی‌ترین قابلیت‌های پنهان ویندوز ۱۱ است که رفع اشکال و ریشه‌یابی خطاهای سیستم را ساده‌تر می‌کند. با تایپ دستور perfmon /rel در پنجره‌ی Run، این ابزار به‌ظاهر سنتی اجرا می‌شود. برخلاف Event Viewer که پیچیده و گیج‌کننده است، Reliability Monitor تمامی کرش‌ها، آپدیت‌های ناموفق، اختلالات درایورها و خطاهای برنامه‌ها را روی یک خط زمانیِ منظم و بصری نمایش می‌دهد.

خواندن نمودار Reliability Monitor ساده است و هر روز روی خط زمانی با یک نمره‌ی پایداری از ۱ تا ۱۰ مشخص و رویدادهای همان روز با سه آیکون از هم متمایز می‌شوند؛ ضربدر قرمز برای خطاهای بحرانی مانند کرش یا فریز کامل سیستم، علامت تعجب زرد برای هشدارها، و آیکون آبی رنگ برای رویدادهای اطلاعاتی مثل نصب موفق یک آپدیت.

با کلیک روی هرکدام از روزها در Reliability Monitor، جزئیات کامل در پایین صفحه ظاهر می‌شود و دقیقاً مشخص می‌کند کدام برنامه یا درایور مقصر بوده است. اهمیت این ابزار زمانی مشخص می‌شود که کامپیوتر ناگهان دچار بی‌ثباتی می‌شود؛ موقعیتی که بیشتر کاربران تصور می‌کنند تنها راه عبور از آن، تعویض یا نصب مجدد ویندوز است. اما Reliability Monitor به‌جای تلف‌کردن وقت و اقدامات پیچیده، انگشت اشاره را دقیقاً روی آپدیت، درایور یا برنامه‌ای می‌گذارد که عامل اصلی ناپایداری بوده است.

صفحه‌نمایش کامپیوتر شما می‌تواند بسیار روان‌تر از آن‌چیزی باشد که فکرش را می‌کنید. جالب است بدانید بسیاری از مانیتورهای مدرن موجود در بازار، حتی مدل‌های گیمینگ و پیشرفته که از نرخ نوسازی بالا پشتیبانی می‌کنند به‌صورت پیش‌فرض روی نرخ نوسازی ۶۰ هرتز تنظیم شده‌اند. نرخ نوسازی نشان می‌دهد صفحه‌نمایش در هر ثانیه چند بار تصویر را به‌روزرسانی می‌کند و برای تغییر این مقدار، مسیر Settings > System > Display > Advanced display را دنبال و از بخش Choose a refresh rate بالاترین عدد ممکن را انتخاب کنید.

اگر مانیتور ۱۲۰ یا ۱۴۴ هرتزی خریده‌اید اما آن را روی ۶۰ هرتز رها کرده‌اید، عملاً بخش زیادی از هزینه‌ی پرداختی برای سخت‌افزار را هدر داده‌اید، زیرا افزایش نرخ نوسازی باعث می‌شود جابه‌جایی پنجره‌ها، حرکت نشانگر موس و اجرای بازی‌ها بسیار نرم‌تر و روان‌تر به‌نظر برسد و فشار کمتری هم به چشم وارد شود.

نکته‌ی مخصوص کاربران لپ‌تاپ: احتمال دارد نرخ نوسازی روی برخی سیستم‌ها هنگام کار با باتری به‌صورت خودکار پایین‌تر بیاید تا در مصرف انرژی صرفه‌جویی شود؛ پس اگر لپ‌تاپ شما روان‌تر از حالت معمول به‌نظر نمی‌رسد، ابتدا مطمئن شوید که به برق وصل است.

تعداد قابل‌توجهی از کاربران ویندوز از گوشی آیفون استفاده می‌کنند و مایکروسافت با ارائه‌ی نسخه‌ای از Phone Link برای iOS، گام مثبتی برای رفع نیاز این دسته از کاربران برداشت. اما پیش از هر چیز باید بدانید تجربه‌ی استفاده از ابزار مورد اشاره روی اندروید و آیفون یکسان نیست. در گوشی‌های اندروید می‌توانید پس از نصب اپلیکیشن Link to Windows و اسکن کد QR نمایش‌داده‌شده در برنامه‌ی Phone Link ویندوز، تماس‌ها، پیامک‌ها، اعلان‌های تمام برنامه‌ها، گالری عکس و حتی در برخی مدل‌ها مثل گوشی سامسونگ، اپلیکیشن‌های اندروید را هم مستقیماً روی دسکتاپ اجرا کنید.

در آیفون به‌دلیل محدودیت‌های اپل، ادغام با Phone Link محدودتر است. پس از نصب اپلیکیشن Phone Link از اپ استور و اتصال گوشی آیفون از طریق بلوتوث به کامپیوتر، فقط می‌توانید تماس را برقرار و دریافت کنید و پیامک‌های iMessage و اس‌ام‌اس را در محیط ویندوز ۱۱ بخوانید و ارسال کنید؛ دسترسی به اعلان‌های سایر برنامه‌ها، گالری عکس یا اجرای اپلیکیشن‌ها روی آیفون امکان‌پذیر نیست.

بخش نظارت بر باتری در ویندوز ۱۱ نشان می‌دهد لپ‌تاپ شما دقیقاً چگونه از باتری استفاده می‌کند. با مراجعه به بخش Settings > System > Power & Battery و بازکردن قسمت Battery usage می‌توانید ببینید در ۲۴ ساعت یا ۷ روز گذشته چه میزان از باتری دستگاه مصرف شده است، کدام برنامه‌ها بیشترین سهم را در این مصرف داشته‌اند و صفحه‌نمایش چه‌مدت پس از آخرین شارژ کامل روشن مانده است. در همین صفحه، بخش Recommendations هم فهرستی از پیشنهادهای عملی برای کاهش مصرف انرژی، مانند خاموش‌کردن افکت‌های بصری غیرضروری یا کاهش روشنایی در اختیارتان قرار می‌دهد.

اگر می‌خواهید بدانید باتری لپ‌تاپ شما بعد از چند سال استفاده چقدر افت کرده است، باید سراغ ابزاری دقیق‌تر بروید. ابزار خط فرمان ویندوز (CMD) یا PowerShell را باز و دستور powercfg /batteryreport را اجرا کنید؛ ویندوز بلافاصله یک فایل HTML کامل در مسیری مشخص که معمولاً پوشه‌ی کاربری شما در درایور C است ذخیره می‌کند. با بازکردن این فایل در مرورگر، بخش Installed Batteries را پیدا و دو عدد Design Capacity (ظرفیت اولیه‌ی کارخانه) و Full Charge Capacity (ظرفیت واقعی فعلی) را با هم مقایسه کنید؛ هرچه فاصله‌ی این دو عدد بیشتر باشد، باتری بیشتر فرسوده شده است و اگر ظرفیت فعلی به زیر ۷۰ درصد ظرفیت اولیه برسد، معمولاً باید به فکر تعویض باتری باشید.

مایکروسافت برای افزایش بهره‌وری در ویندوز ۱۱ به کاربران اجازه می‌دهد از ویژگی اختصاصی Focus Sessions در برنامه‌ی Alarms and Clock استفاده کنند. برای دسترسی سریع به ابزار مذکور لازم نیست حتماً آن را باز کنید؛ کافی است روی ساعت گوشه‌ی نوار وظیفه کلیک کنید تا دکمه‌ی Focus در همان پنل تقویم و اعلانات در دسترس شما قرار بگیرد. راه دیگر، رفتن به مسیر Settings > System > Focus است و در هر دو حالت، مدت‌زمان موردنظر برای تمرکز (مثلاً ۳۰ دقیقه) را تنظیم و روی Start focus session کلیک کنید.

با فعال‌شدن این حالت تمرکز ویندوز ۱۱، قابلیت Do Not Disturb به‌طور خودکار روشن و نشانگر اعلانات برنامه‌ها خاموش می‌شود. اگر نگران از دست‌دادن تماس یا پیام مهم در همین بازه‌ی زمانی هستید، از قبل می‌توانید در مسیر Settings > System > Notifications گزینه‌ی Priority notifications را تنظیم کنید تا فقط تماس‌ها یا اعلان‌های برنامه‌های خاصی که خودتان انتخاب می‌کنید، حتی در حالت تمرکز هم نمایش داده شوند. همچنین می‌توانید با اتصال حساب اسپاتیفای به موسیقی‌های تمرکزی گوش دهید یا فهرست کارهای روزانه‌ی خود را از Microsoft To-Do همگام‌سازی کنید تا کامپیوتر، محیطی آرام و بدون عامل حواس‌پرتی برای کار یا مطالعه‌ی شما فراهم کند.

اگر تا امروز با لینوکس یا مک کار کرده باشید، احتمالاً دستور sudo برایتان آشنا است. اگر پیش از هر دستوری این کلمه را تایپ کنید، آن دستور با دسترسی مدیر (Administrator) اجرا خواهد شد و دیگر نیازی نیست کل ترمینال را از ابتدا با دسترسی مدیر باز کنید. مایکروسافت از نسخه‌ی 24H2 به بعد ویندوز ۱۱، همین قابلیت را به‌طور رسمی و بومی اضافه کرده است. مسیر فعال‌سازی دستور مورد اشاره دقیقاً کنار گزینه‌ی End Task قرار دارد که در بخش سوم همین مطلب معرفی کردیم و بدین‌ترتیب باید به بخش Settings > System > Advanced بروید و کلید Enable sudo را روشن کنید.

پیش از ارائه‌ی ویژگی sudo، اگر در میانه‌ی کار با Command Prompt یا PowerShell عادی به دسترسی مدیر نیاز پیدا می‌کردید، تنها راه‌تان بستن پنجره و باز کردن دوباره‌ی آن با گزینه‌ی Run as administrator بود. اکنون کافی است عبارت sudo را ابتدای همان دستور اضافه کنید و برای مثال با تایپ sudo netstat -ab در همان پنجره‌ی معمولی CMD یا پاورشل، ویندوز تأییدیه‌ی UAC نمایش می‌دهد و پس از تأیید، دستور موردنظر با دسترسی کامل مدیر سیستم اجرا می‌شود.

هنگام فعال‌سازی sudo در ویندوز، سه حالت اجرا هم پیش رویتان قرار دارد: In a new window (پیش‌فرض و امن‌ترین حالت که دستور را در پنجره‌ی جدید اجرا می‌کند)، With input disabled (اجرا در همان پنجره اما بدون امکان ورودی گرفتن از کاربر) و Inline (اجرای کامل در همان پنجره، دقیقاً مانند لینوکس). برای کاربران عادی، گزینه‌ی پیش‌فرض کفایت می‌کند، اما برنامه‌نویسان و کسانی که با اسکریپت‌ها و خط فرمان زیاد سروکار دارند، معمولاً حالت Inline را برای روان‌تر شدن روند کار انتخاب می‌کنند.

نکته‌ی مهم: پیش از تأیید هر دستور sudo، به‌خصوص اگر آن را از سایت‌های ناشناس کپی کرده‌اید، حتماً محتوایش را بررسی کنید زیرا دسترسی مدیر به‌معنای امکان تغییر فایل‌ها و تنظیمات حیاتی سیستم است.

اگر همچنان با خواندن این مقاله نتوانسته‌اید تصمیم بگیرید که باید از ویندوز ۱۰ را به ۱۱ آپدیت کنید یا خیر، پیشنهاد می‌کنیم مقاله مقایسه ویندوز ۱۱ با ویندوز ۱۰ را از دست ندهید. اگر تصمیمتان برای نصب ویندوز ۱۱ جدی شد، پیش از هر کاری، ابتدا مقاله آموزش دانلود و نصب ویندوز 11 و آموزش نصب ویندوز ۱۱ با فلش را مطالعه کنید.

خانواده ما