به گزارش پول و تجارت حمله پهپادی که در 29 ژوئیه یک تانکر ذخیره گاز متعلق به ایالات متحده را در بندر دمیاط مصر در مدیترانه به آتش کشید، به سرعت مهار شد. با این حال، از نظر استراتژیک، این حادثه میتواند بحرانی را کلید بزند که حل آن بسیار دشوار خواهد بود.
حمله به آخرین خروجی خلیج فارس
به نوشته المانیتور، برای اولین بار از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و ایران در پنج ماه پیش از این، یک پهپاد اهدافی را در خاک مصر هدف گرفت و نگرانیهایی را در مورد کشیده شدن مستقیم پرجمعیتترین کشور جهان عرب به جنگ در حال گسترش کنونی را ایجاد کرد. مقامات مصری در حالی که در حال بررسی این حمله و سنجش پاسخ هستند، امنیت اطراف بنادر و زیرساختهای حیاتی را افزایش دادهاند.
هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است. حوثیهای یمن دخالت خود را رد کرده و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اظهار داشت که اسرائیل ممکن است پشت این حمله باشد و نسبت به عملیات «پرچم دروغین» هشدار داد. همزمان، برخی منابع در گفتوگو با نیویورک تایمز مدعی شدند که این حمله با هدف نشان دادن توانایی تهران در تهدید کشتیرانی و تامین انرژی جهانی در صورت تشدید تنشها انجام شده است.
در هر صورت، این حمله چیزی بیش از یک حادثه امنیتی منفرد است و گمانهزنیهایی را در این زمینه برانگیخته که کانال سوئز میتواند در لحظهای که به عنوان یکی از آخرین خروجیهای باقیمانده برای صادرات نفت خلیج فارس است، مورد حمله قرار گیرد. برای مصر، این حادثه همچنین نشان میدهد که این درگیری میتواند آشفتگی داخلی جدیدی را ایجاد کند.
خطرناکتر از باب المندب
از ماه مارس، این کشور شمال آفریقا تا حد زیادی از پیامدهای اقتصادی غیرمستقیم جنگ جان سالم به در برده و در عین حال بیسروصدا دیپلماسی را تسهیل کرده است. حمله دمیاط در حالی رخ داد که جغرافیای درگیری در حال گسترش بوده و با شروع هدف قرار دادن کشتیرانی دریای سرخ در 20 ژوئیه، به آرامی در حال شعلهورتر شدن است.
به گفته انتصار فاکر، کارشناس شمال آفریقا و عضو ارشد موسسه خاورمیانه، این حمله با نشان دادن اینکه زیرساختهای دریایی مصر اکنون در حال فعالیت هستند، سابقه نگرانکنندهای را ایجاد میکند. به گفته فاکر: «نگرانی من این است که این درگیری از حملات علیه کشتیهای تجاری به حملات علیه اکوسیستم زیرساختی وسیعتری که از تجارت دریایی پشتیبانی میکند، مانند پایانههای گاز طبیعی، بنادر، خطوط لوله، تأسیسات ذخیرهسازی، شبکههای ارتباطی و حتی زیرساختهای بالقوه زیر دریا، گسترش یابد».
تعیین اینکه چه کسی و چرا این حمله را انجام داده، ممکن است به اندازه خود حمله مهم باشد. به اعتقاد بن فیشمن، متخصص شمال آفریقا و عضو ارشد موسسه واشنگتن، این حادثه با الگوی گستردهتری از تشدید تنش توسط بازیگران دخیل در جنگ مطابقت دارد و نشان میدهد که آنها هیچ نگرانی در مورد پیوستن مصر ندارد.
او افزود که این حمله همچنین توانایی این بازیگران برای اعمال قدرت به مدیترانه را نشان میدهد. در حالی که هنوز هیچ ارزیابی روشنی از خسارات وجود ندارد، او هشدار داد: «یک حمله پهپادی ساده، خطر برنامههای انرژی مصر برای آینده را افزایش میدهد و سرمایهگذاران را حداقل تا زمانی که جنگ واقعاً به پایان برسد، محتاطتر میکند».
به گفته میرت مبروک، متخصص مصر و عضو ارشد موسسه خاورمیانه، گسترش درگیریها به شمال مصر بسیار خطرناکتر از هدف قرار دادن کشتیرانی در دریای سرخ و باب المندب، است. او گفت: «بزرگترین نگرانی من این است که بازیگر دیگری سعی در گسترش درگیری داشته باشد».
چالش بزرگتر قاهره
تاکنون، جنگ علیه ایران، مصر را در درجه اول از نظر اقتصادی و نه امنیتی، به چالش کشیده است. قیمتهای بالاتر انرژی، اختلالات موقت در واردات گاز اسرائیل و وابستگی مجدد به گاز طبیعی وارداتی، اقتصادی را که پس از سالها تورم، کمبود ارز و بدهی در حال بهبود بود، تحت فشار قرار داده است. با این حال، حمایت بینالمللی و اصلاحات مورد حمایت صندوق بینالمللی پول از سال 2024 به تثبیت شرایط کمک کرده و در زمان وقوع جنگ، ضربهگیرهای مالی بهتری را برای مصر فراهم کرده است. به گفته مبروک «مصر این وضعیت را بسیار بهتر از آنچه اکثر مردم تصور میکردند، تحمل میکند».
با این حال، این کشور شمال آفریقا همچنان در برابر نوسانات مداوم بازار انرژی و قیمتهای بالاتر سوخت آسیبپذیر است. در 27 ژوئیه، بلومبرگ گزارش داد که شرکت انرژی دولتی مصر برای تأمین محمولههای اضافی در اوج تقاضای برق تابستانی به بازار گاز طبیعی فوری بازگشته است.
با فروپاشی آتشبس ایالات متحده و ایران در ماه ژوئیه، به باور فکیر، مصر در موقعیتی ضعیفتر از اوایل سال، وارد این مرحله فعلی از درگیری میشود، زیرا هزینههای قابل توجهی را از تبدیل شدن دوباره به یک واردکننده خالص گاز متحمل شده است. در حالی که قاهره زیرساختهای گاز طبیعی را گسترش داده و پروژههای انرژی تجدیدپذیر را تسریع کرده است، این اقدامات به جای جایگزینهای فوری، انعطافپذیری بلندمدتتری را ارائه میدهند.
اگر خود زیرساختهای انرژی به یک هدف تبدیل شوند، چالش کنونی فراتر از تعمیر آسیبهای فیزیکی خواهد بود. به گفته فاکر «هرچه مصر در تجارت گاز منطقهای، اتصالات برق و جریانهای انرژی شرق مدیترانه مرکزیتر شود، عواقب هرگونه اختلال در زیرساختهای آن بیشتر خواهد بود».
فراتر از یک داستان برای سوئز؛ اقدام متعادلکننده قاهره
حمله به دمیاط بلافاصله گمانهزنیهایی را در مورد تهدیدات احتمالی برای کانال سوئز در زمانی که اهمیت این شریان تجاری به عنوان یک کریدور انرژی در حال افزایش است، برانگیخت.
اختلالات در تنگه هرمز، عربستان سعودی را مجبور کرده که به شدت به مسیرهای صادراتی دریای سرخ متکی باشد و بندر غربی ینبع این پادشاهی را به یک گره حیاتی در اقتصاد جهانی تبدیل کند. با فشار مجدد حوثیها بر ترافیک باب المندب، صادرات نفت خام عربستان سعودی به طور فزایندهای از طریق کانال سوئز و خط لوله موازی سومد از مصر عبور میکند. فاکر خاطرنشان کرد که با تحت فشار قرار گرفتن تنگه هرمز، سوئز و سومد به مسیرهای صادراتی جایگزین با اهمیت استراتژیک بیشتری تبدیل شدهاند - که آنها را به اهداف جذابتری برای بازیگرانی تبدیل میکند که به دنبال نفوذ در بازارهای جهانی انرژی هستند. اکنون این سئوال مطرح است که آیا حملات مکرر یا حتی افزایش درک ریسک، باعث افزایش هزینههای بیمه، تغییر الگوهای حمل و نقل و تضعیف اعتماد به شرق مدیترانه به عنوان یک کریدور لجستیکی امن میشود یا خیر.
چالش مصر اکنون فراتر از حفاظت از زیرساختها است. از زمان آغاز جنگ، قاهره حمایت از شرکای خلیج فارس خود را با دیپلماسی آرام متعادل کرده و به تسهیل آتشبس قبلی ایالات متحده و ایران کمک کرده و در عین حال به دنبال جلوگیری از گسترش درگیری به دریای سرخ است. اکنون بعید است که این رویکرد تغییر کند.
به گفته مبروک «مصر ژستهای بزرگ و پر زرق و برق نمیگیرد. آنها با دقت بسیار زیادی بررسی خواهند کرد و با همه صحبت خواهند کرد». در 30 ژوئیه، عربستان سعودی از یک ائتلاف نظامی چندملیتی جدید در دریای سرخ با هدف مقابله با حوثیها رونمایی کرد و مصر نیز در میان کشورهای درگیر در حمایت از این ابتکار عمل قرار دارد. اکنون بعید است که یک حمله پهپادی اساساً وضعیت استراتژیک مصر را تغییر دهد، اما اگر حمله دمیاط آغازگر یک کمپین گستردهتر علیه بنادر، خطوط لوله و زیرساختهای دریایی باشد، عواقب آن بسیار فراتر از مصر خواهد بود.
نگرانی بازارها از تهدید در گلوگاه تازه
در همین رابطه، خبرگزاری رویترز هم نوشت، حمله پهپادی که به دو تانکر گاز در آبهای مصر آسیب رساند، نگرانیهای امنیتی انرژی در مورد کانال سوئز و خط لوله مرتبط با آن را که از آغاز جنگ ایران، مسیر حیاتی صادرات نفت عربستان سعودی بوده است، خاطر نشان کرده است.
در حالی که هیچ طرفی مسئولیت حمله به تانکرها در بندر دمیاط مصر، که در شاخهای از دلتای نیل نزدیک به مدیترانه واقع شده، را بر عهده نگرفته و کانال سوئز را علناً تهدید نکرده، خطر بالقوه برای این گلوگاه به نگرانیهای بازار افزوده است. به گفته سائول کاوونیک، رئیس تحقیقات انرژی در شرکت مشاورهای اماستی مارکو «عبور از دریای سرخ، حتی از طریق مسیر طولانیتر مدیترانه، میتواند در معرض خطر قرار گیرد و این امر تا پنج میلیون بشکه در روز از عرضه نفت را که در حال حاضر میتواند تنگه هرمز را دور بزند، تهدید میکند».
اکنون به ندرت تانکری از گلوگاه خلیج فارس در تنگه هرمز عبور میکند، که قبلاً مسیر حدود یک پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع بود. عربستان سعودی پس از شروع جنگ، بیشتر نفت خود را به دریای سرخ و ترمینال ینبع خود تغییر مسیر داد، اما تهدیدات و حملات حوثیها از هفته گذشته اکنون استفاده بسیاری از تانکرها از آن مسیر را متوقف کرده است. طبق دادههای کپلر، حجم فزایندهای از نفت عربستان سعودی، به همراه سایر کشتیها، به سمت شمال دریای سرخ به سمت سوئز و خط لوله سومد در حرکت بوده است.
برای مشتریان آسیایی، این به معنای سفر طولانیتر در اطراف آفریقا به جای جنوب از طریق خلیج عدن است. بارگیری نفت خام از این خط لوله که از دریای سرخ مصر به بندر سیدی کریر در مدیترانه میرسد، در ماه ژوئیه از ۱۹.۵۲ میلیون بشکه در ماه آوریل، قبل از تهدید ۲۰ ژوئیه حوثیها برای جلوگیری از خروج نفت عربستان از طریق باب المندب، به ۲۸.۷۹ میلیون بشکه افزایش یافته است. دادههای ردیابی کشتی در پلتفرم مارین ترافیک نشان داد که پنجشنبه گذشته حدود ۳۰ کشتی در اطراف لنگرگاه بندر سعید در انتهای مدیترانهای کانال تجمع کردهاند، در حالی که این تعداد در اوایل این هفته حدود ۲۰ کشتی بود.
به گفته جورج موریس از شرکت تحلیل انرژی ورتکسا «ما شاهد افزایش آشکاری در تانکرهای نفت خام/میعانات گازی بودهایم که پس از بارگیری در دریای سرخ به سمت شمال حرکت میکنند». دادههای کپلر نشان داد که نفت خام هنوز از طریق باب المندب به سمت جنوب جریان دارد، اگرچه حجم آن در ابتدای ماه تقریباً نصف شده است، به طوری که حدود ۴۳ درصد از بارگیریهای ینبع به سمت جنوب در مقایسه با ۸۱ درصد در ماه ژوئن است.
به گفته موریس، اگرچه بسیاری از نفتکشها از باب المندب اجتناب میکنند، اما برخی، از جمله کشتیهای چینی، از حوثیها اجازه عبور دارند. تعداد فزایندهای از نفتکشها نیز با ردیابهای خاموش سفر میکنند. الی بلیکوی، رئیس بخش آتلانتیک الانجی در اساندپی گلوبال انرژی، گفت: «حمله دمیاط لزوماً به معنای تهدید فوری برای این کانال نیست. بازار در این مرحله اختلال در کانال را قیمتگذاری نمیکند». با وجود این حمله، قیمت نفت روز پنجشنبه با واکنش معاملهگران به مذاکرات ایران و عمان در مورد هرمز کاهش یافت.
مسیر طولانی و نامشخص به بازار
ایران تهدید کرده در صورت ادامه حملات به کشور، تمام صادرات انرژی خاورمیانه را متوقف خواهد کرد و میگوید در حالی که در صورت محاصره از سوی ایالات متحده، هیچ نفتی نباید از منطقه خارج شود. اکنون حوثیها محاصره تمام کشتیهای سعودی را اعلام کردند - که ممکن است شامل هر کشتی باشد که پس از بارگیری در ینبع به دنبال حمل نفت خام به مدیترانه باشد. آنها همچنین نشان دادهاند که منطقه کانال سوئز در برد پهپادها و موشکهایشان است و بارها به سمت اسرائیل شلیک کردهاند.
به گفته مارتین سینیور، رئیس قیمتگذاری گاز مایع در آرگوس، همین واقعیت به تنهایی ممکن است اکنون قیمت بیمه را افزایش دهد. او گفت: «با توجه به حمله (به مصر) و افزایش خطر برای زیرساختهای کشتیرانی و انرژی در منطقه، شرکتهای بیمه ممکن است حق بیمه اضافی خطر جنگ بیشتری را برای سوئز درخواست کنند.»
به گفته یک منبع امنیتی دریایی، شرکتهای کشتیرانی در حال ارزیابی مجدد تمهیدات امنیتی خود برای کشتیهای اطراف بنادر مدیترانهای مصر در نزدیکی کانال سوئز هستند. در مصر، این حمله لزوماً به عنوان مدرکی دال بر در معرض خطر بودن کانال سوئز تلقی نمیشود. وائل قدور، عضو سابق هیئت مدیره اداره کانال سوئز، گفت: «کانال به شدت و به صورت شبانهروزی محافظت و ایمنسازی میشود».
حتی قبل از این حمله، نفت خاورمیانه مسیری طولانی، پیچیده و گرانقیمت را برای رسیدن به بازارهای جهانی طی میکرد. به گفته موریس «محمولههای ینبع حدود ۱۵ درصد از واردات نفت خام/میعانات گازی دریایی آسیا را در ماه ژوئن تشکیل میدادند، بنابراین اختلال مداوم پیامدهای معناداری برای پالایشگاههای آسیایی دارد - مسیریابی از طریق سوئز به جای باب المندب بیش از دو برابر زمان سفر به شمال شرقی آسیا را به تأخیر میاندازد و تقریباً یک ماه ورود را به تأخیر میاندازد.»
انتقال حجم زیادی از نفت از طریق کانال سوئز به دلایل دیگری نیز ناخوشایند است. نفتکشهای بسیار بزرگ (VLCC) برای عبور از کانال سوئز با بار کامل، آبریز بسیار عمیقی دارند و باید قبل از بارگیری مجدد در مدیترانه، مقداری از نفت خام را از طریق خط لوله سومد تخلیه کنند. با این حال، نفت خام بیشتری میتواند از طریق کانال سوئز و سومد جریان یابد. هفته گذشته ۱.۴ میلیون بشکه در روز نفت از سیدی کریر برداشت شد، در حالی که این رقم در اوج هفتگی تاریخی ۲.۱ میلیون بشکه در روز و ظرفیت سومد ۲.۵ میلیون بشکه در روز بود. به گفته موریس، احتمالاً حدود ۱۰ نفتکش VLCC در هفتههای آینده در سیدی کریر بارگیری خواهند کرد که عمدتاً به پالایشگاههای آسیایی خدمات ارائه میدهند.
این ظرفیت - به همراه چشمانداز نامشخص ترافیک هرمز و باب المندب – نشان میدهد که چرا کانال سوئز میتواند در بحران فعلی مسیری بسیار مهم باشد و چرا هرگونه تهدیدی برای عملیات آن میتواند بسیار سخت باشد. به گفته کوری رانسلم، مدیرعامل گروه امنیت دریایی دریاد گلوبال: «حملهای در هر نقطه از منطقه کانال سوئز، حق بیمه ریسک جنگ را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد. همچنین ارزیابی امنیتی منطقه را به طور قابل توجهی تغییر میدهد». به گفته متیو رایت، تحلیلگر ارشد حمل و نقل در کپلر: «اختلال در کانال سوئز تقریباً بلافاصله بر قیمتها تأثیر خواهد گذاشت. فشار تورمی ناشی از سفرهای طولانیتر و حمل و نقل بالاتر، تقریباً بلافاصله به مصرفکنندگان منتقل میشود.»
دیدگاهها