هزینه سنگین بسته شدن تنگه هرمز برای اروپا

به گزارش پول و تجارت به نقل از ایسنا، علیرضا کریمی، یک کارشناس مسائل انرژی درباره تنش‌های جاری در خاورمیانه و پیامد‌های احتمالی آن بر زنجیره تأمین انرژی اروپا، اظهار کرد: تنش‌های خاورمیانه به‌طور مستقیم بر زنجیره تأمین انرژی اثر می‌گذارد. از آنجایی که بخش بزرگی از نیاز اروپا به انرژی، به‌ویژه گاز، از طریق کشور‌های خاورمیانه نظیر قطر و امارات تأمین می‌شود، هرگونه اختلال در مسیر‌های ترانزیتی، به‌ویژه در تنگه هرمز، ریسک‌های بسیار بزرگی را برای اروپا ایجاد خواهد کرد. در صورت بسته شدن این گلوگاه یا ایجاد اختلال، اروپا ناچار به پرداخت قیمت‌های بسیار بالا برای تأمین انرژی خواهد بود و اگر این وضعیت طولانی شود، شرایط برای قاره سبز بسیار وخیم‌تر خواهد شد.

وی به وضعیت حساس ذخایر انرژی در آلمان اشاره کرد و افزود: بر اساس گزارش‌های منتشر شده، ذخایر گاز آلمان در مقایسه با سال گذشته به شدت کاهش یافته است. با توجه به اینکه آلمان در آستانه فصل زمستان و در فصل پاییز نیاز مبرم به افزایش موجودی ال‌ان‌جی (LNG) دارد، اگر شرایط فعلی تداوم یابد، این کشور ناچار به پرداخت هزینه‌های بسیار سنگین خواهد بود. حتی اگر آلمان بخواهد به‌جای خاورمیانه، منابع خود را از آمریکا یا استرالیا تأمین کند، باز هم با واقعیت رقابت جهانی رو‌به‌رو خواهد بود که در نهایت منجر به بالا رفتن قیمت‌های جهانی انرژی می‌شود.

این کارشناس انرژی در پاسخ به این پرسش که کدام صنایع اروپا بیشترین آسیب را خواهند دید؟، اظهار کرد: صنایع انرژی‌بر هدف اصلی این بحران هستند. صنعت پتروشیمی بیشترین آسیب را متحمل خواهد شد؛ زیرا علاوه بر نیاز به انرژی، در تولید بسیاری از محصولات از گاز به عنوان خوراک استفاده می‌کند. وقتی صنایع اروپایی در رقابت با سایر تولیدکنندگان جهانی با قیمت تمام‌شده بالاتر مواجه شوند، حاشیه سود آنها کاهش یافته یا حتی ممکن است به دلیل عدم صرفه اقتصادی، تولید را متوقف کنند. این چالش به صنایع دیگری نظیر فولاد و سایر صنایع پرمصرف انرژی مانند سیمان و سرامیک نیز قابل تعمیم است.

کریمی درباره امکان جایگزینی سریع گاز با انرژی‌های دیگر، اظهار کرد: باید توجه داشت که در سال ۲۰۲۲، با بحران اوکراین و محدود شدن دسترسی اروپا به گاز خط لوله‌ای روسیه، اروپا شوک بسیار بزرگی را تجربه کرد، اما توانست با توسعه تأسیسات دریافت و ذخیره‌سازی ال‌ان‌جی و افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر، خود را تا حدی با شرایط وفق دهد. اگرچه اگر تنش‌های خاورمیانه تا پایان سال میلادی یا تا رسیدن به زمستان ادامه یابد، تبعات آن احتمالا به شدت بحران سال ۲۰۲۲ نخواهد بود، اما قطعا بی‌تأثیر نیست. این شرایط می‌تواند منجر به افزایش هزینه‌ها، کاهش رشد اقتصادی و چالش‌های جدی در سودآوری صنایع شود. در این میان، انرژی‌های تجدیدپذیر در فصل زمستان با محدودیت‌های ذاتی (مانند انرژی خورشیدی) رو‌به‌رو هستند و اگرچه انرژی هسته‌ای نسبت به آنها وضعیت متفاوتی دارد، اما خود نیز ریسک‌های خاص خود را دارد و نمی‌تواند فورا و به‌طور کامل جایگزین گاز شود.

تغییر استراتژی اروپا

وی تاکید کرد: اینکه اروپا بتواند بدون گاز ارزان رشد کند، موضوعی است که پیش از این نیز تجربه شده و ممکن است دوباره تکرار شود. در کوتاه‌مدت (یک یا دو سال)، اختلال در صنایع انرژی‌بر باعث کند شدن رشد اقتصادی می‌شود، اما اروپا می‌تواند استراتژی خود را تغییر دهد. اروپا می‌تواند با تغییر مدل تولیدی، صنایع انرژی‌بر خود را به مناطقی نظیر آمریکای شمالی یا خاورمیانه منتقل کند که قیمت انرژی در آنها ارزان‌تر است و خود را در زنجیره ارزش به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر سوق دهد. اروپا پیش از این نیز چندین مرحله این تغییر مسیر را انجام داده است، هرچند که این فرآیند قطعا بدون چالش و آسیب نیست.

این کارشناس انرژی در پاسخ به اینکه که آیا اروپا در دوراهی امنیت تأمین انرژی و قیمت آن گرفتار شده است؟ گفت: طبیعتا بله. اروپا برای تأمین انرژی و حفظ امنیت عرضه، بدون آنکه امتیازی بدهد، ناچار به پرداخت هزینه‌های بالاتر است. این اتفاق در سال ۲۰۲۲ نیز برای اروپا رخ داده بود؛ هرچند که اکنون اروپا شرایط تاب‌آورتر و انعطاف‌پذیرتری نسبت به آن زمان دارد، اما طبیعتاً همچنان باید این ریسک و هزینه را بپذیرد.

کریمی با اشاره به اینکه در کوتاه‌مدت، یعنی بازه زمانی یک تا دو ساله، در صورت تداوم شرایط فعلی خاورمیانه، تبعات برای اروپا محسوس خواهد بود، خاطرنشان کرد: این وضعیت می‌تواند قیمت انرژی، به‌ویژه ال‌ان‌جی و گاز به هر شکل، را به‌طور قابل توجهی برای اروپا افزایش دهد. با این حال، باید پارامتر‌های دیگری را نیز در نظر گرفت و سناریو‌های مختلفی را در تحلیل پیش‌بینی‌ها دخیل کرد.

این کارشناس انرژی ادامه داد: ابتدا شرایط آب‌وهوایی است که اگر زمستان پیش رو چندان سرد نباشد، فشار بر ذخایر و بازار گاز کمتر خواهد بود. دوم وضعیت تنگه هرمز که در صورت بازگشایی تنگه هرمز و حصول نتایج مذاکرات جاری، فشار بر بازار کاهش می‌یابد. سوم تداوم تأمین منابع جایگزین که استمرار دریافت گاز از منابع داخلی اروپا مانند نروژ و ادامه دریافت ال‌ان‌جی از آمریکای شمالی و سایر نقاط، می‌تواند به مدیریت بهتر شرایط کمک کند. اگر این پارامتر‌های مثبت محقق شوند، شرایط برای اروپا قابل مدیریت و سهل‌تر خواهد بود؛ اما اگر محیط منفی و بحرانی ادامه یابد، طبیعتا اروپا با هزینه‌های بسیار بالاتری مواجه خواهد شد.