اصول نصب مخزن روی پشتبام | آیا سقف ساختمان شما تحمل وزن مخزن را دارد؟
به گزارش پول و تجارت نصب مخزن روی پشت بام در نگاه اول ساده به نظر میرسد یک مخزن، چند اتصال، یک شیر آب. اما همین طرز فکر اشتباه است که سال ها در پروژه های ساختمانی دردسر ساز میشود. واقعیت این است که هر لیتر آب، یک کیلوگرم وزن است و یک مخزن آب پلاستیکی هزار لیتری روی پشت بام به معنای یک تُن بار اضافه روی سازه است باری که در طراحی اولیه اغلب ساختمان ها دیده نشده. اگر قرار است این منبع آب سالها کار کند بدون آنکه به سازه آسیب بزند، باید پیش از نصب، چند اصل فنی جدی گرفته شود.
مقررات ملی ساختمان ایران در مبحث ششم، بار مرده و زنده سازه را به صراحت تعریف کرده است. مخزن آب در دسته بارهای غیرمتحرک قرار میگیرد، اما برخلاف تصور رایج، این نوع بار در صورت تمرکز در یک نقطه از سقف میتواند خطرناک تر از بارهای متحرک باشد.
مهندسان سازه معمولاً توصیه میکنند که مخزن روی یک فونداسیون توزیع شده یا روی پایههای فلزی مستقر شود تا وزن به جای تمرکز روی یک نقطه، روی چند تکیه گاه پخش شود. این اصل ساده ترین و مهم ترین قدم در مقاوم سازی سازه برای نصب مخزن است.
در ساختمان های قدیمی تر که سقف آنها از تیرچه و بلوک ساخته شده، این موضوع اهمیت دو چندانی دارد. گاهی یک مخزن آب پلاستیکی با ظرفیت ۵۰۰ لیتری روی سقف ضعیف میتواند در بلند مدت ترکهای موضعی ایجاد کند.
خیر و این اولین نکتهای است که بهتر است قبل از تهیه مخزن آب در نظر گرفته شود.
پشت بام ممکن است از نظر ظاهری کاملاً محکم به نظر برسد، اما ظاهر سقف به تنهایی مشخص نمیکند که چه مقدار بار اضافی را می تواند تحمل کند.
یک مخزن ۱۰۰۰ لیتری را در نظر بگیرید. وقتی این مخزن پر میشود، حدود یک تن آب داخل آن قرار دارد. حالا اگر ظرفیت به ۲۰۰۰ یا ۳۰۰۰ لیتر برسد، وزن آب به حدود دو یا سه تن می رسد آن هم در یک محدوده مشخص از پشت بام.
بنابراین سؤال اصلی فقط این نیست که: "مخزن چند لیتری بخرم" بلکه باید پرسید:
"این مقدار وزن قرار است دقیقاً روی کجای ساختمان قرار بگیرد و بار آن چگونه به سازه منتقل میشود"
همین سؤال ساده، تفاوت بین یک نصب اصولی و یک نصب پرریسک را مشخص میکند.
قبل از بحث درباره نصب، باید از انتخاب درست مخزن مطمئن شد. جنس، شکل و ظرفیت مخزن مستقیماً روی نحوه نصب و نیازهای سازه ای تأثیر میگذارد.
مخازن پلی اتیلن به دلیل وزن پایین بدنه، مقاومت در برابر نور UV و عدم واکنش شیمیایی با آب، انتخاب اول اغلب پروژه های ساختمانی در ایران هستند. این مخازن نسبت به انواع فلزی و فایبرگلاس، فشار کمتری به سازه وارد می کنند.
شرکت Sintex Industries از بزرگ ترین تولیدکنندگان مخازن پلیمری در آسیا در مستندات فنی خود در www.sintexonline.com تأکید میکند که:
مخازن پلی اتیلن چندلایه باید روی سطوح صاف و تراز نصب شوند و هیچ گاه نباید وزن آن ها بر لبه یا یک نقطه از سازه متمرکز شود توزیع یکنواخت بار شرط اول عمر مفید مخزن و ایمنی سازه است.
نکتهای که کمتر به آن توجه میشود، شکل مخزن است. برای پشت بام هایی با مساحت محدود، مخزن آب افقی گزینهای است که مرکز ثقل پایین تری دارد و در برابر باد و لرزش پایدارتر است اما همین مخازن به دلیل توزیع متفاوت وزن، نیاز به پایه بندی دقیق تری دارند.
تراز بودن کف نصب
مخزن باید روی سطحی کاملاً تراز قرار بگیرد. کج بودن حتی چند درجهای باعث میشود وزن آب به صورت نامتقارن توزیع شود و در بلند مدت به بدنه مخزن و پایه ها فشار غیرعادی وارد کند.
پایه یا زیرسازی استاندارد
پایه های فلزی یا بلوک های بتنی که زیر مخزن قرار میگیرند باید حداقل سه تکیه گاه مستقل داشته باشند. استفاده از یک سطح تخت بدون تکیه گاه مشخص، ریسک نشست تدریجی دارد.
مهار در برابر باد
در مناطقی با وزش باد شدید یا ساختمان های بلند، مخزن باید با بست های مناسب به دیوار یا سازه مجاور مهار شود. این موضوع در آیین نامه های سازمان نظام مهندسی ساختمان به صراحت ذکر شده است.
فاصله از دیوار
نصب مخزن چسبیده به دیوار، تهویه کافی را مختل میکند و در مناطق گرم باعث افزایش دمای آب میشود. حداقل ۳۰ سانتیمتر فاصله از هر دیوار توصیه میشود.
سه حالت وجود دارد که در آنها مقاوم سازی قبل از نصب مخزن اجتناب ناپذیر است:
ساختمان های قدیمی با سقف ضعیف: اگر ساختمان بیش از ۳۰ سال قدمت دارد و طراحی سازهای آن برای بار اضافی لحاظ نشده، باید پیش از نصب، نظر مهندس سازه گرفته شود.
ساختمان های واقع در مناطق لرزه خیز: در این مناطق، مخزن پر از آب یک جرم متمرکز بالای سازه ایجاد میکند که در زلزله می تواند اثر تقویت کنندگی داشته باشد. مهار صحیح مخزن در این شرایط جنبه ایمنی حیاتی دارد.
مخازن با ظرفیت بالای ۱۰۰۰ لیتر : هر چه ظرفیت بالاتر رود، اهمیت بررسی ظرفیت باربری سقف بیشتر میشود. برای مخازن ۲۰۰۰ لیتری و بالاتر، محاسبات فنی الزامی است.
یکی از رایج ترین اشتباهات در نصب مخزن پشت بام، اتصال لوله های ورودی و خروجی بدون در نظر گرفتن انبساط حرارتی است. لوله های PVC در گرمای تابستان منبسط میشوند و اگر اتصالات انعطاف پذیر نباشند، نیرویی به محل اتصال با مخزن وارد میکنند که میتواند در بلند مدت منجر به نشتی شود.
استفاده از اتصالات انعطاف پذیر یا زانوهای قابل تنظیم در محل ورود و خروج لوله، این مشکل را به طور کامل حل میکند. همچنین محل اتصال باید از نظر آب بندی با درزگیر مناسب پوشش داده شود.
نصب درست مخزن تنها نیمی از ماجراست. تهیه مخزن آب استاندارد بدون برنامه نگهداری دوره ای، عمر مفید آن را به طور قابل توجهی کاهش میدهد. بازرسی اتصالات، پایهها و درب مخزن و شستشوی داخلی هر ۶ تا ۱۲ ماه، حداقل نگهداری مورد نیاز است.
در مناطق گرم سیر، رسوب آهک داخل مخزن سرعت بیشتری دارد و بازرسی باید با فاصله کمتری انجام شود.
اگر بخواهیم موضوع را خیلی ساده جمع بندی کنیم، نصب مخزن روی پشت بام سه مرحله دارد:
نصب مخزن روی پشت بام یک کار تخصصی است که به اشتباه در دسته کارهای ساده دسته بندی میشود. ظرفیت باربری سازه، تراز بودن کف نصب، مهار در برابر باد، اتصالات انعطاف پذیر و نگهداری دورهای، مجموعه ای از الزاماتی هستند که رعایت هم زمان آنها ایمنی بلند مدت را تضمین میکند.
مشورت با مهندس سازه یا کارشناس فنی پیش از نصب مخزن، یک سرمایه گذاری منطقی است، نه یک هزینه اضافی.
ارسال دیدگاه
دیدگاهها