ویتامین B12 ارتباطی پیچیده با سرطان دارد؛ نتیجه یافته‌های چندین پژوهش

پژوهشگران به وجود ارتباط میان سطح غیرعادی ویتامین B12 و برخی سرطان‌ها دست یافته‌اند؛ اما هنوز مشخص نیست که B12 عامل سرطان است، یا پیامد این بیماری.

ویتامین B12 یا کوبالامین برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است؛ اما پژوهش‌های بی‌شمار نشان می‌دهند ارتباط آن با سرطان، پیچیده‌تر از چیزی است که تصور می‌کردیم. این ویتامین در ساخت DNA، حفظ غلاف میلین محافظ اعصاب و تولید گلبول‌های قرمز نقش دارد و در فرایندهای مربوط به متابولیسم چربی‌ها و اسیدهای آمینه نیز ضروری است.

ویتامین B12 به‌طور طبیعی عمدتاً در غذاهای با منشأ حیوانی، مانند گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و لبنیات یافت می‌شود. برخی محصولات گیاهی نیز با B12 غنی می‌شوند، اما منابع طبیعی گیاهی قابل‌اتکایی برای این ویتامین وجود ندارد. به همین دلیل، افرادی که رژیم غذایی کاملاً گیاهی دارند، در صورت مصرف‌نکردن غذاهای غنی‌شده یا مکمل‌ها، بیشتر در معرض کمبود B12 هستند. اختلال در جذب مواد مغذی نیز می‌تواند خطر کمبود این ویتامین را افزایش دهد.

نقش پررنگ B12 در ساخت و ترمیم DNA، باعث شده است که پژوهشگران از سال‌ها پیش ارتباط احتمالی آن با سرطان را بررسی کنند. فرض اولیه این بود که کمبود شدید B12 می‌تواند فرایند تکثیر و ترمیم DNA را مختل کند و به ناپایداری ژنتیکی و درنهایت، به افزایش خطر ابتلا به سرطان منجر شود.

اما برخی پژوهش‌ها نیز به نتیجه‌ای متفاوت رسیدند. در چندین مطالعه، سطح غیرعادی بالای B12 در خون افراد مبتلا به سرطان‌های ریه، پستان، مری و روده بزرگ دیده شده است. این یافته پرسش مهمی را مطرح می‌کند: آیا سطح بالای B12، خطر سرطان را افزایش می‌دهد یا سرطان باعث بالارفتن سطح B12 در بدن می‌شود؟ پاسخ هنوز مشخص نیست.

نکته‌ی مهم و یکی از بزرگ‌ترین مشکلات پژوهش‌های پیشین، این است که بالا بودن سطح B12 در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد این ویتامین نیست. سطح خونی B12 علاوه بر رژیم غذایی، به نحوه‌ی جذب، ذخیره و مصرف آن در بدن نیز بستگی دارد. بنابراین، اگر سطح B12 در فردی مبتلا به سرطان بالا باشد، نمی‌توان نتیجه گرفت که مصرف زیاد B12 باعث سرطان شده؛ ممکن است خود بیماری سطح این ویتامین را تغییر داده باشد.

بالا بودن سطح B12 در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد یا عامل ایجاد سرطان نیست

کبد نیز بخش زیادی از ویتامین B12 بدن را ذخیره می‌کند. بعضی سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان کبد و تومورهای تهاجمی، می‌توانند نحوه‌ی ذخیره و جابه‌جایی این ویتامین در بدن را تغییر دهند. از سوی دیگر، برخی تومورها با تولید بیشتر پروتئین‌های انتقال‌دهنده‌ی B12، مقدار این ویتامین را در خون افزایش می‌دهند. بنابراین، بالابودن B12 در آزمایش خون، به این معنا نیست که ویتامین باعث ایجاد سرطان شده است.

به‌گزارش ساینس‌آلرت، پژوهشی در سال ۲۰۲۶ روی بیش از ۳۷هزار بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ، نشان داد افرادی که سطح B12 خونشان بیش از هزار پیکوگرم در میلی‌لیتر بود، بقای کوتاه‌تری داشتند و همچنین، بیشتر با متاستاز و مراحل پیشرفته‌ی سرطان مواجه بودند. بااین‌حال، مطالعه فقط وجود یک ارتباط را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند که افزایش B12 باعث پیشرفت سرطان می‌شود. پژوهشگران معتقدند سطح بالای B12 ممکن است بیشتر نشانه‌ای از شدت بیماری باشد.

مطالعه‌ای مروری در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد شواهد کافی برای اینکه سطح بالای B12 در خون، مصرف زیاد این ویتامین یا مصرف دوزهای بالای مکمل‌های B12 مستقیماً باعث سرطان شود، وجود ندارد. مرور دیگری در سال ۲۰۲۴ هم به نتیجه مشابهی رسید و اعلام کرد هنوز مشخص نیست بالابودن B12 در افراد مبتلا به سرطان چه معنایی دارد. یکی از احتمال‌ها این است که خود سرطان باعث افزایش سطح B12 شده باشد؛ پدیده‌ای که پژوهشگران از آن با عنوان «علیت معکوس» یاد می‌کنند.

از سوی دیگر، پژوهشی در سال ۲۰۲۴ روی ۳٬۷۵۸ بیمار مبتلا به سرطان و ۲٬۹۹۵ فرد بدون سرطان در ویتنام، ارتباطی U‌ شکل میان میزان دریافت B12 و خطر ابتلا به سرطان پیدا کرد. به این معنا که خطر سرطان هم در افرادی که B12 بسیار کمی دریافت می‌کردند و هم در افرادی که دریافتشان زیاد بود، بیشتر دیده می‌شد؛ درحالی‌که میزان خطر در افرادی که مقدار متوسطی B12 دریافت می‌کردند، کمتر بود.

بااین‌حال، مطالعه ۲۰۲۴ نیز فقط یک ارتباط را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند که مقدار مصرف B12 باعث افزایش یا کاهش خطر سرطان شده است. پژوهشگران همچنین میزان مصرف ویتامین B12 را با پرسش‌نامه‌ای غذایی بررسی کردند؛ روشی که ممکن است به‌دلیل خطا در یادآوری رژیم غذایی، دقت محدودی داشته باشد. حتی افراد گروه بیشترین میزان مصرف، روزانه به‌طور میانگین فقط ۲٫۹۷ میکروگرم B12 دریافت می‌کردند که چندان از میزان توصیه‌شده‌ی روزانه، یعنی حدود ۲٫۴ تا ۲٫۸ میکروگرم، فراتر نیست.

در مجموع، هنوز مشخص نیست که ویتامین B12 در ایجاد یا پیشرفت سرطان نقش دارد یا تغییر سطح آن در خون، بیشتر پیامد خود بیماری است. پژوهش‌های فعلی تنها ارتباطی میان سطح غیرعادی B12 و برخی سرطان‌ها نشان داده‌اند و نمی‌توانند ثابت کنند که این ویتامین باعث سرطان می‌شود. حتی بالا بودن B12 در خون نیز ممکن است در بعضی بیماران، به‌جای علت بیماری، نشانه‌ای از وجود سرطان یا شدت بیشتر آن باشد.

خانواده ما