آیا کودکان خلاق‌تر از بزرگسالان هستند؟ پاسخ ممکن است غیرمنتظره باشد
برخلاف تصور رایج، بزرگسالان ممکن است از کودکان خلاق‌تر باشند، اما ترس از قضاوت دیگران و اعتمادبه‌نفس پایین‌تر مانع بروز خلاقیت آن‌ها می‌شود.
اگر از کودکی پنج‌ساله بخواهید نقاشی بکشد، احتمالاً بدون تردید مدادرنگی‌هایش را برمی‌دارد و شروع می‌کند. اما اگر همین درخواست را از فردی بزرگسال داشته باشید، ممکن است با جمله‌هایی مانند «من نقاشی بلد نیستم» یا «استعدادش را ندارم» روبه‌رو شوید. همین تفاوت باعث شده بسیاری تصور کنند کودکان ذاتاً خلاق‌تر از بزرگسالان هستند؛ اما پژوهشی تازه نشان می‌دهد ماجرا ممکن است کاملاً متفاوت باشد.
به‌گزارش گاردین، پژوهشگران دانشگاه گراتس اتریش دریافته‌اند که بزرگسالان در آزمون‌های خلاقیت عملکرد بهتری نسبت به کودکان پیش‌دبستانی دارند، اما هنگام انجام فعالیت‌های خلاقانه بیشتر مضطرب می‌شوند و اعتمادبه‌نفس کمتری دارند.
ماتیاس بندک، نویسنده‌ی ارشد پژوهش، می‌گوید کودکان چنان با اشتیاق و انگیزه‌ی درونی مشغول بازی می‌شوند که بزرگسالان اغلب این علاقه و مشارکت را با توانایی خلاقانه‌ی بیشتر اشتباه می‌گیرند.
پژوهشگران برای بررسی تفاوت خلاقیت میان کودکان و بزرگسالان، ۹۲ کودک چهار تا هفت‌ساله و ۷۰ بزرگسال را که بیشترشان در دهه‌ی ۲۰ زندگی خود بودند، در سه آزمایش شرکت دادند.
کودکان هنگام انجام فعالیت‌های خلاقانه اعتمادبه‌نفس و انگیزه‌ی بیشتری دارند و اضطراب کمتری تجربه می‌کنند
در آزمایش نخست، شرکت‌کنندگان باید ظرف سه دقیقه تا جایی که می‌توانستند کاربردهایی خلاقانه و متفاوت برای یک قوطی فلزی پیشنهاد می‌کردند. در آزمایش دوم، بدون محدودیت زمانی هر چیزی که دوست داشتند نقاشی می‌کردند و در آزمایش سوم، هشت دقیقه فرصت داشتند تصویر حیوانی خیالی را بکشند.
سپس داوران آثار و پاسخ‌ها را براساس میزان ابتکار، کاربردی‌بودن و خلاقیت کلی ارزیابی کردند. پژوهشگران همچنین میزان لذت، انگیزه، اعتمادبه‌نفس و اضطراب شرکت‌کنندگان را هنگام انجام فعالیت‌ها سنجیدند.
نتایج نشان داد که بزرگسالان در مجموع ایده‌ها و آثار خلاقانه‌تری نسبت به کودکان ارائه کردند، به‌ویژه زمانی که فعالیت‌ها هدف مشخص و محدودیت زمانی داشتند. بااین‌حال، کودکان اعتمادبه‌نفس و انگیزه‌ی بیشتری نشان دادند و اضطراب کمتری تجربه کردند.
بندک می‌گوید بزرگسالان با وجود برخورداری از ظرفیت خلاقانه‌ی بیشتر در این آزمایش‌ها، اعتمادبه‌نفس بسیار کمتری داشتند. به باور او، باید بررسی کرد چه چیزی باعث می‌شود بزرگسالان تا این اندازه نگران ردشدن ایده‌هایشان باشند.
پژوهشگران باور دارند که تفاوت اصلی کودکان و بزرگسالان در نحوه‌ی برخورد آن‌ها با فعالیت‌های خلاقانه است. کودکان معمولاً از خودِ بازی و تجربه‌کردن لذت می‌برند و چندان نگران نتیجه نیستند. آن‌ها بدون ترس از اشتباه، ایده‌های مختلف را امتحان می‌کنند و حتی اگر نتیجه مطابق انتظارشان نباشد، به فعالیت ادامه می‌دهند.
در مقابل، بزرگسالان بیشتر به نتیجه‌ی نهایی توجه می‌کنند. آن‌ها ممکن است پیش از اجرای ایده‌ای غیرمعمول، نگران باشند که دیگران آن را بی‌ارزش یا نامناسب بدانند. همین نگرانی باعث می‌شود بعضی ایده‌ها پیش از آنکه فرصتی برای اجرا پیدا کنند، کنار گذاشته شوند.
به گفته‌ی بندک، تمرکز بزرگسالان بر هدف و نتیجه می‌تواند لذت آن‌ها از فرایند خلاقیت را نیز کاهش دهد؛ درحالی‌که کودکان با آزادی بیشتری تجربه می‌کنند و اشتباهات را بخشی طبیعی از یادگیری می‌دانند.
البته نتایج مطالعه به این معنا نیست که خلاقیت انسان در تمام مراحل زندگی افزایش پیدا می‌کند. پژوهشگران فقط دو گروه سنی را در یک مقطع زمانی بررسی کرده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان با اطمینان مشخص کرد که توانایی خلاقانه‌ی افراد با گذشت زمان چگونه تغییر می‌کند. همچنین کودکان معمولاً در پرسشنامه‌ها بیشتر به انتخاب پاسخ‌های بسیار مثبت یا منفی تمایل دارند و تفاوت توانایی‌های شناختی آن‌ها با بزرگسالان نیز می‌تواند بر نتایج تأثیر بگذارد.
بزرگسالان به دلیل ترس از قضاوت دیگران، ممکن است ایده‌های غیرمعمول خود را پیش از امتحان‌کردن کنار بگذارند
با وجود محدودیت‌ها، یافته‌ها تصور رایج درباره‌ی خلاق‌تر بودن کودکان را به چالش می‌کشند. دست‌کم در فعالیت‌های بررسی‌شده، بزرگسالان توانایی خلاقانه‌ی بیشتری نشان دادند، اما نگرانی از قضاوت دیگران و اعتمادبه‌نفس پایین‌تر ممکن است مانع استفاده‌ی آزادانه از این توانایی شود.
بندک نتیجه‌ی پژوهش را این‌طور خلاصه می‌کند: «بزرگسالان خلاقیتشان را از دست نمی‌دهند؛ بلکه اعتمادبه‌نفس لازم برای استفاده از آن را از دست می‌دهند.»
پژوهش که با همکاری پژوهشگران دانشگاه گراتس اتریش، دانشگاه کاتولیک لووَن بلژیک و دانشگاه ییل آمریکا انجام شده، در ژورنال PLOS One منتشر شده است.
خانواده ما
ارسال دیدگاه
دیدگاه‌ها